วัดพนัญเชิงวรวิหาร (Wat Phanan Choeng Worawihan) เป็น พระอารามหลวงชั้นโท ชนิดวรวิหาร แบบมหานิกาย จากคำให้การชาวกรุงเก่าระบุว่าเป็นพระอารามหลวงลำดับที่ 15 วัดตั้งอยู่บริเวณ “บางกะจะ” ซึ่งเป็นจุดบรรจบของแม่น้ำเจ้าพระยา แม่น้ำป่าสัก และลำน้ำโบราณ ถือเป็นท่าเรือหลักสำหรับเรือค้าต่างชาติที่เข้าสู่กรุงศรีอยุธยาในอดีต

ที่มาของชื่อ “พนัญเชิง” (ประเด็นเชิงวิชาการ)
นักประวัติศาสตร์เสนอ 2 ทฤษฎีหลัก

1. มาจากคำว่า “พะแนงเชิง” หมายถึงท่านั่งขัดสมาธิขององค์หลวงพ่อโต

2. มาจากคำเขมร/ไทยโบราณ หมายถึง การนั่งพับเพียบแสดงความเคารพ สอดคล้องกับตำนานข้าราชบริพารที่นั่งรอพระนางสร้อยดอกหมาก

ประวัติการสร้าง
วัดสร้างขึ้นราว พ.ศ. 1867 (ค.ศ. 1324) ก่อนการตั้งกรุงศรีอยุธยา 26 ปี โดยพระเจ้าวงเกรียงกฤษณราช (พระเจ้าสายน้ำผึ้ง) เพื่อเป็นอนุสรณ์แด่ พระนางสร้อยดอกหมาก
พระพุทธไตรรัตนนายก หรือ หลวงพ่อโต เดิมเรียกว่า “พระเจ้าพะแนงเชิง” ต่อมาในรัชกาลที่ 4 โปรดเกล้าฯ พระราชทานนามปัจจุบัน

สถาปัตยกรรมและศาสนวัตถุสำคัญ

• พระวิหารใหญ่: ประดิษฐานหลวงพ่อโต สูงราว 19 เมตร หน้าตักกว้าง 14 เมตร ผนังภายในมีช่องบรรจุพระพุทธรูปองค์เล็กนับพัน

• พระอุโบสถ: ประดิษฐานพระพุทธรูปโบราณ 3 องค์ ได้แก่

  • องค์ทอง

  • องค์ปูน

  • องค์โลหะผสมสีหมากสุก
    เชื่อว่าถูกฉาบปูนอำพรางในช่วงสงครามเพื่อป้องกันการปล้นสะดม

• ศาลพระนางสร้อยดอกหมาก: อาคารจีนสองชั้นริมแม่น้ำ ชั้นบนประดิษฐานพระนาง ชั้นล่างสักการะเจ้าแม่กวนอิม

ความเชื่อและพิธีกรรม
วัดพนัญเชิงเป็นศูนย์กลางพิธีกรรมไทย–จีน โดยเฉพาะพิธี “เฮี่ยเกียง” (Hia Kiang) หรือการถวายผ้าผืนใหญ่แด่หลวงพ่อโต ซึ่งพระสงฆ์จะทอดผ้าจากพระอังสาลงมาให้ผู้ศรัทธารับเพื่อนำมาคล้องกาย เชื่อว่าเสริมสิริมงคลและโชคลาภ
ตำนานเล่าว่า ก่อนกรุงศรีอยุธยาล่มสลาย พ.ศ. 2310 มีผู้เห็น น้ำตาไหลจากพระเนตรหลวงพ่อโต ถือเป็นลางร้ายทางประวัติศาสตร์

• รถยนต์: เข้าทางตำบลคลองสวนพลู

• รถไฟ: สถานีอยุธยา → ตุ๊กตุ๊ก/แท็กซี่

• เรือ: เส้นทางงดงามที่สุด แวะขึ้นที่ท่าวัดพนัญเชิง

• แต่งกายสุภาพ (ปิดไหล่และเข่า)

• เช้าเหมาะแก่การไหว้พระ ถ่ายภาพ และร่วมพิธี

• ตรุษจีนและเทศกาลทิ้งกระจาดมีผู้คนหนาแน่นมาก

ค่าเข้าชม:

• คนไทย: ฟรี
• ชาวต่างชาติ: ประมาณ 20–40 บาท

เวลาเปิด-ปิด:

• เปิดทุกวัน 08:00 – 17:00 น. (วันหยุดอาจปิดช้ากว่าเล็กน้อย)